Foto: Thijs Rooimans
Het derde jaar van DESF 3 zit erop. Op 17 maart 2026 kwam deze groep voor de laatste keer samen, nu bij Camp New Amsterdam in Soesterberg. Tijdens deze middag kijken we naar diverse ecosystemen. Zo horen we over Digitaal Vitaal Breda en geeft ProRail terugkoppeling naar aanleiding van de eerdere case.
Maar eerst zoomen we in op de locatie zelf, want die vertelt een verhaal. Camp New Amsterdam is onderdeel van de oude Vliegbasis Soesterberg, die ontstond tussen 1910 en 1912. Na de Tweede Wereldoorlog werd het een NAVO-basis, waar met name het 32e Tactical Fighter Squadron van de VS zat. Zij gaven de vliegbasis de naam Camp New Amsterdam. Die naam is blijven hangen, ook nadat de Amerikanen in 1994 vertrokken en Nederland de basis tot 2008 in gebruik hield. Het merendeel van het terrein is tegenwoordig in gebruik door het Joint Informatievoorziening Commando (JIVC).
Het JIVC staat tegenwoordig voor een flinke uitdaging: er moet meer IT uit de kraan komen. Defensie moet weer helemaal paraat worden voor het beschermen van het eigen grondgebied en dat van bondgenoten, en dat vraagt om versnellen, opschalen en vernieuwen.
Van waterval naar ecosysteem
Om dat te realiseren wil defensie IT-aanbestedingen op een andere manier in de markt zetten. Tot nu toe maakt defensie vooral gebruik van gedeelde rijksmantels, waarbij het Rijk de aanbestedende partij is en defensie dus niet het alleenrecht heeft. Nieuwe IT-behoeften werden bovendien via een watervalmethodiek nauwkeurig uitgespecificeerd, een proces dat al snel een jaar tot anderhalf jaar duurde.
Het JIVC wil agile samenwerken met de markt, werken aan mvp’s en ruimte maken om te experimenteren, waarbij het zelf aanbestedingen in de markt zet. Daarvoor zijn zes ecosystemen gedefinieerd, waarvan Data & AI, Cybersecurity en Platform Foundation Services prioriteit hebben. Elk ecosysteem bestaat uit subkavels met specifieke dienstverlening, afgestemd op het type leverancier dat daar het best bij past.
De bestaande werkwijze blijft in stand terwijl de nieuwe constructen worden opgebouwd. De verwachte startdatum voor de eerste ecosystemen is 2027-2028.
Digitaal Vitaal Breda
Een heel ander soort ecosysteem is Digitaal Vitaal Breda. Dit is een publiek-privaat ecosysteem opgezet door de gemeente Breda, met als doel de regio weerbaarder te maken voor cyberaanvallen. Het ecosysteem bestaat uit de gemeente, de politie, energiebedrijven, mkb’s en ziekenhuizen, die kennis uitwisselen over cyberweerbaarheid en audits bij elkaar kunnen doen.
Het DEI hielp het ecosysteem in goede banen leiden via het Ecosysteem Canvas: belangen, tegengestelde belangen en mogelijke bijdragen van elke partij in kaart brengen. Dat levert goede gesprekken op. Zo bleek bijvoorbeeld dat een organisatie als de politie informatie kan hebben die waardevol is voor het ecosysteem, maar die niet zomaar mag delen.
Terugkoppeling ProRail
Eerder in het DESF 3-traject zijn we aan de slag gegaan met de case van ProRail. ProRail wil veel meer datagedreven gaan werken. Het bedrijf heeft een outsourcingratio van 85% en kent inmiddels 450 verschillende aanbestedingen per jaar. Bij iedere stap in een project vindt een handover plaats, waarbij kennis wegzakt. Er is geen gedeeld beeld van wat er op het spoor ligt. ProRail wil dit vereenvoudigen via het BIM-programma: digitaal ontwerpen, bouwen en beheren, zodat data en informatie door de keten kunnen stromen.
De why van het ecosysteem moet helder zijn voordat je overtuigend naar de markt kunt. De orchestrator-rol vraagt een bewuste ontwikkeling en is breder dan een klassieke opdrachtgever, zowel in omvang als in scope. Op het vlak van het businessmodel is de uitdaging om van kortetermijncontracten naar langetermijnpartnerships te bewegen, zodat marktpartijen ruimte krijgen om te investeren. En bij on- en offboarding gaat het om de vraag hoe je ook kleinere, innovatieve partijen toegang geeft tot het ecosysteem.
ProRail heeft de eerste stappen gezet en leren-door-doen-trajecten opgestart.
DESF 4
Dit was zoals gezegd de laatste sessie van DESF 3. Tijdens de DEI Summit op 15 april presenteren we een aantal deliverables. Ook is het conceptprogramma voor het komende jaar, DESF 4, opgesteld. De eerste bijeenkomst is op woensdag 6 mei, bij Het Normo in Amersfoort. Die dag gaan we dieper in op de energietransitie.