De CoP Ecosystems is van start gegaan. Dit jaar komen de EiDT- en DESF-groepen voor het eerst samen als één community, zes keer per jaar. Op 6 mei was de eerste sessie, bij Het Normo in Amersfoort. De dag stond volledig in het teken van de energietransitie.
De CoP Ecosystems is dit jaar nieuw van opzet. Waar het DEI eerder twee afzonderlijke communities kende, DESF en EiDT, zijn die dit jaar samengevoegd tot één groep. Dat heeft een duidelijke meerwaarde: de CoP omvat nu zowel strategische governance als praktische ontwikkelstappen, en biedt meer ruimte voor cross-sectorale samenwerking op verschillende niveaus.
Gedurende het jaar komt de groep zes keer samen bij fysieke bijeenkomsten. Daarnaast zijn er vier online minorclasses, die ook openstaan voor niet-deelnemers, en drie masterclasses. Tot slot zijn er vijf individuele trajecten met deelnemers, waarbij het geleerde ook weer wordt teruggebracht in de groep. Tijdens iedere fysieke sessie duiken de deelnemers via twee casussen in een thema, waarbij ze kijken naar verschillende ecosysteemlagen: van organisatorisch niveau tot sectoraal niveau. Vanaf de derde bijeenkomst kunnen deelnemers ook met het DEBB-framework aan de slag en kiezen voor een langdurig traject rondom een specifieke casus.
Het Normo: vertrouwen als voorwaarde voor data-uitwisseling
De eerste casus kwam van Het Normo, de organisatie die de dag ook hostte. Het Normo is een onpartijdige gegevensuitwisselingsentiteit, opgericht door de gezamenlijke netbeheerders. Sinds de nieuwe energiewet van 1 januari 2026 fungeert Het Normo als centrale verbinder tussen partijen die energiedata willen uitwisselen. De kern van de wet: data gaat terug naar wie die toebehoort. Aangeslotenen bepalen zelf met wie hun gegevens worden gedeeld, en Het Normo bewaakt als poortwachter dat dit op de juiste manier verloopt.
Het ecosysteem dat Het Normo beheert, is bewust anders ingericht dan in veel andere landen. In plaats van alle data in een centrale datahub onder te brengen, blijft de data bij de bron: de klant. Netbeheerders leggen de infrastructuur aan, lezen de meters uit, en Het Normo bouwt daar een uitwisselings- en toegangslaag bovenop. Zo kunnen ook bronnen buiten de energiesector worden aangesloten, zoals Kadasterdata.
Het Normo vertelde openhartig over hoe het ecosysteem tot stand is gekomen en waar de uitdagingen zitten. Een centraal thema was vertrouwen: dat was er aanvankelijk niet tussen de betrokken partijen, het kostte veel moeite om dat op te bouwen, en het is sindsdien ook weer wat weggezakt. Hoe je vertrouwen opbouwt én vasthoudt in een ecosysteem met veel verschillende belangen, is dan ook een van de belangrijkste vragen waar Het Normo mee worstelt.
Gemeente Amersfoort: data delen als sleutel voor de energietransitie
De tweede casus kwam van de gemeente Amersfoort, waar de druk van de energietransitie sterk voelbaar is. Onlangs werd bekendgemaakt dat een groot deel van de provincie Utrecht per 1 juli een algehele aansluitstop krijgt, wat betekent dat er geen nieuwe aansluitingen of uitbreidingen meer mogelijk zijn. Amersfoort heeft vooralsnog een gedeeltelijke stop, maar verwacht dat een volledige stop niet lang op zich zal laten wachten.
De gemeente ziet kansen om slimmer met energie om te gaan. Denk aan het delen van energie in woonwijken, of aan het beter verdelen van energiepieken op bedrijventerreinen. Een logistiek bedrijf laadt zijn elektrische wagenpark veelal buiten kantooruren op, terwijl kantoren hun piek overdag hebben. Door daar slim op in te spelen, kun je pieken afvlakken. Maar al die kansen hebben één ding gemeen: ze vragen om data die partijen nu nog niet bereid zijn te delen. In landen als Noorwegen en Zweden vertrouwen partijen elkaar en wisselen ze vrijelijk data uit. In Nederland ontbreekt dat vertrouwen nog, waardoor veel initiatieven vastlopen. Dit komt doordat onder de oude energiewet 1998 er weinig mogelijke was en de net aangenomen huidige energiewet 2026 de nadere uitwerkingen in data en energie delen nog ontbreken.
Tegelijk werkt de gemeente intern aan een ecosysteem-aanpak, waarbij afdelingen, netbeheerders en ontwikkelaars samen optrekken in een gebiedsgerichte aanpak. Eerder bemoeiden verschillende afdelingen zich afzonderlijk met de energietransitie; die worden nu geïntegreerd tot één team. Dat vraagt om een nieuwe manier van werken die je niet zomaar in een grote organisatie inbrengt.
Van theorie naar praktijk in de breakouts
Na de presentaties gingen de deelnemers in drie groepen aan de slag met de casussen. De centrale vragen waren hoe systemische veranderingen de rollen en belangen in een ecosysteem beïnvloeden, en hoe je intern draagvlak creëert voor een nieuwe manier van samenwerken.
Uit de terugkoppelingen kwamen een aantal gedeelde conclusies naar voren. Vertrouwen blijkt een absolute voorwaarde voor samenwerking, maar is moeilijk te herstellen als het beschadigd is. Een nieuw ecosysteem opbouwen vraagt soms om een schone lei, waarbij partijen elkaar opnieuw leren kennen zonder de last van het verleden. Daarnaast moet de business case voor samenwerken voor alle partijen voelbaar zijn, en die hoeft niet puur financieel te zijn. Denk ook aan betere beeldvorming, voorspelbare samenwerking of toegang tot nieuwe kennis en netwerken.
Ook de vraag hoe je verandering organiseert, kwam uitgebreid aan bod. De conclusie was dat verandering niet van bovenaf opgelegd kan worden. Het vraagt om mensen met gezag en kennis van de organisatie die de kar trekken, inclusief degenen die aanvankelijk kritisch staan tegenover de verandering. Een nieuw ecosysteem bouw je van onderaf op, zonder nieuwe structuren op te leggen.
Volgende sessie: fieldtrip naar Stuttgart
De volgende bijeenkomst van de CoP Ecosystems is een bijzondere: de groep gaat van 1 tot en met 3 juli op fieldtrip naar Stuttgart, samen met DXC. Daar bezoeken de deelnemers de Startup Autobahn, een hub van Plug & Play waar startups en corporates in ecosystemen samenwerken aan innovaties op het gebied van circulariteit, AI en de metaverse. Tijdens de Expo in juli worden de resultaten van die samenwerkingen gepresenteerd. Op vrijdag staat een bezoek aan het DXC Customer Experience Center in Böblingen op het programma. De fieldtrip biedt de kans om te zien hoe een volwassen ecosysteem in de praktijk werkt.