DEI-projecten
Het DEI ontwikkelt op basis van wetenschappelijke inzichten nieuwe oplossingen voor vraagstukken uit de praktijk. In diverse werkgroepen en programma’s brengen we verschillende relevante stakeholders bij elkaar en onderzoeken we samen hoe we nieuwe richtingen in kunnen slaan. Op deze pagina vind je een overzicht van onze lopende projecten.
Lopende werkgroepen en projecten
Het Normo
Het Normo regelt sinds kort bij wet de toegang tot gegevens uit de energieregisters als onafhankelijke gegevensuitwisselingsentiteit (GUE). Daarmee ontstaat een nieuwe vraag: hoe kan iemand straks zelf beschikken over betrouwbare gegevens over de eigen energieaansluiting, en die gebruiken waar dat nodig is; bij een gemeente, een verzekeraar of een andere partij? De techniek daarvoor bestaat grotendeels. De vraag is hoe het ecosysteem eromheen georganiseerd kan worden. In het eerste jaar organiseerde DEI daarvoor een reeks ronde tafels, waarin publieke en private partijen samen verkenden wat er nodig is aan betrouwbaarheid, standaarden en samenwerking. De belangstelling was groter dan verwacht: van gemeenten en de Belastingdienst tot banken, verzekeraars en technologiepartijen.
In het tweede jaar van dit traject gaan we van verkennen naar organiseren. Techniek is niet waar het knelt, dat blijkt telkens opnieuw. De uitdaging ligt bij vertrouwen, adoptie en de vraag wie waarvoor verantwoordelijk is. DEI en Het Normo brengen de betrokken partijen bij elkaar en zorgen dat hun ervaringen op tafel komen, zodat duidelijk wordt wat er nodig is om dit in de praktijk werkend te krijgen. Dat gebeurt stap voor stap: eerst het gesprek verdiepen met de partijen die er het dichtst op zitten, daarna breder. Niet alleen voor de energiesector, maar voor het bredere stelsel waar dit onderdeel van is.
Rijksinspectie Digitale Infrastructuur
De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) houdt toezicht op een digitaal domein dat door wetgeving als NIS2, de Cyber Resilience Act en de AI Act steeds sneller groeit en steeds meer verweven raakt. Die verwevenheid vraagt om een andere manier van toezichthouden: niet vanaf de zijlijn reageren op incidenten, maar proactief onderdeel worden van het ecosysteem waarop je toezicht houdt. Dat betekent bouwen aan relaties met andere toezichthouders, sectoren en belanghebbenden, en steeds scherper weten wie welke rol speelt en waar de meeste waarde te behalen valt. Om die beweging te ondersteunen is RDI voor het tweede jaar deelnemer aan onze Community of Practice Ecosystemen.
Naast deze gezamenlijke community werkt RDI met ons aan een individueel programma, gericht op het intern verankeren van de ecosysteembenadering onder medewerkers van verschillende directies. In het eerste jaar is onderzocht hoe ecosystemisch samenwerken in de praktijk zou kunnen werken, van de basisprincipes tot een eerste ecosysteemontwerp, en is scherper zicht ontstaan op wat nodig is om deze aanpak echt te laten landen binnen een organisatie als RDI. Die inzichten vormen nu het vertrekpunt voor het tweede jaar, waarin we samen verder bouwen aan het besef dat ecosystemisch samenwerken kan bijdragen aan een vorm van toezichthouden die beter aansluit bij de maatschappelijke opgave van RDI.
ERTMS
Nederland vervangt de komende jaren de beveiliging van het spoor door European Rail Traffic Management System (ERTMS), het Europese systeem voor treinbeveiliging. Dat is geen gewone vervangingsoperatie. Het raakt de hele sector tegelijk: de infrastructuur, de treinen en de manier van werken van iedereen die er dagelijks mee te maken heeft. Het programma slaagt alleen als een groot aantal zelfstandige organisaties, elk met eigen belangen en verantwoordelijkheden, hun handelen op elkaar afstemmen. Niemand kan het alleen, en niemand kan de ander iets opleggen. Daar zit de eigenlijke vraag: hoe stuur je een opgave aan die van alle partijen samen is?
Het afgelopen jaar hebben wij die vraag onderzocht. We spraken de sleutelfiguren uit de betrokken organisaties en brachten in beeld hoe het samenspel werkt, waar uitdagingen liggen en welke aannames over sturing daar onder liggen. Dat leverde een interessant beeld op. Inmiddels gaan we samen het tweede jaar in, waarin de vraag verschuift van begrijpen naar doen: wat betekent dit voor de manier waarop partijen dagelijks samenwerken, en welke vormen van sturing passen bij een transitie die zich niet in een regulier projectmodel laat vangen?
Project Energiescan Blauwdruk (DMI Ecosysteem)
DEI voert als onderdeel van de Community of Practice Ecosystems voor DMI-ecosysteem een traject uit voor de ontwikkeling van een energiescan-blauwdruk. Dit initiatief speelt in op de problematiek rondom netcongestie, stedelijk energieverbruik en de uitdagingen bij bouwprojecten. In samenwerking met onder andere Het Normo, netbeheerders, de gemeenten Amersfoort, Helmond en Den Bosch brengt deze blauwdruk de benodigde processen, wetgeving, governance en datastromen (zoals netbeheerdersdata) in kaart. Met deze informatie kunnen gemeenten sneller energiescans uitvoeren en betere scenario’s schetsen voor gebiedsontwikkeling en energieprogrammering in steden.
Ecosystemen in Digitale Transitie
Het DEI, Nyenrode Business Universiteit en iBestuur werken samen in een praktijkgericht onderzoek genaamd ‘Ecosystemen in Digitale Transitie’. In dit meerjarige onderzoeksprogramma wordt gewerkt aan een praktijkgericht, cross-sectoraal programma, dat sector-overschrijdend kennis en kunde bij elkaar brengt en partijen in staat stelt om van elkaar te leren over manieren om samen te werken als ecosysteem. Dit doen we middels onder meer communities of practice, deelonderzoeken en het opleiden van besluitvormers om beter om te gaan met de toenemende complexiteit in deze waardenetwerken.
Voorbeelden van afgeronde projecten en werkgroepen
DESF 3
Het IT-landschap is de afgelopen jaren flink veranderd. Managed ICT wordt belangrijker, het aantal leveranciers groeit en de ontwikkelingen in tech gaan snel. Uitbesteders en serviceproviders zoeken manieren om die complexiteit samen vorm te geven. Werken in een digitaal ecosysteem kan daarbij een uitkomst bieden. Maar hoe doe je dat nu goed?
Het DEI doet daar samen met PLTFRM praktijkgericht onderzoek naar in de community of practice Digital Ecosystem Services Framework (DESF), die in 2025 zijn derde jaar in gaat. We faciliteren een integrale reis en ontwikkelen met deze community of practice en een fieldlab de best practices en diensten voor succesvolle digitale ecosystemen. De derde editie van deze community of practice, DESF 3, gaat op 2 juli 2025 van start.
DESF 2
De wereld verandert steeds meer in een platformeconomie. Uitbesteders en dienstverleners worstelen echter met de verdere digitalisering van de business en met de realiteit van regie en samenhang. De economie maakt grote veranderingen door, digitalisering maakt enorme sprongen en organisaties die ICT uitbesteden, ervaren uitdagingen in de afstemming van de diensten. Bovendien groeit het aantal leveranciers door het integreren van functies. Om deze beweging zo goed mogelijk te faciliteren, doet DEI praktijkgericht onderzoek. We faciliteren een integrale reis en ontwikkelen met een werkgroep en een fieldlab samen de best practices en diensten naar succesvolle digitale ecosystemen. Op 16 mei 2024 ging de tweede werkgroep, DESF 2, van start.
Digitaal examineren
Het DEI ondersteunt het ministerie van OCW, DUO, Cito en het CvTE bij het ontwikkelen van een digitaal ecosysteem dat digitaal examineren in het voortgezet onderwijs mogelijk maakt. Het DEI is betrokken om deze samenwerking te ondersteunen. Wij helpen de ketenpartners om het ecosysteem van digitaal examineren in kaart te brengen en de randvoorwaarden te expliciteren, en om vanuit ecosyteemprincipes te sturen. Op deze manier creëren we transparantie en stroomlijnen we de samenwerking binnen de keten.
digiGO
Ook in de Gebouwde Omgeving en de Ontwerp-, Bouw- en Technieksector is tegenwoordig sprake van een digitaal ecosysteem. Om deze samenwerking effectief en efficiënt te laten verlopen, wisselen de partijen steeds meer data uit. DigiGO, het platform voor digitaal samenwerken in de gebouwde omgeving, heeft daarom de afgelopen jaren DSGO ontwikkeld: het Digitaal Stelsel Gebouwde Omgeving. Om ook in de toekomst optimaal te kunnen blijven samenwerken, zoekt DSGO naar meer inzicht in hoe het volwassen levendig ecosysteem er over een aantal jaren uitziet: welke actoren spelen welke rol, en hoe werkt het businessmodel van het afsprakenstelsel optimaal. Samen onderzoeken we hoe digiGO zich kan organiseren als een orchestrator-organisatie die met inzet van DSGO de data-uitwisseling in de bouwsector naar een hoger niveau tilt.
Werkgroep Self Sovereign Identity Jaar 2
Steeds meer bedrijven zijn de afgelopen jaren getransformeerd naar de digitale wereld. De komst van Covid-19 heeft dit proces alleen nog maar versneld. Het is daarom belangrijk dat de data – die in verschillende databases opgeslagen liggen – op een goede manier beheerd worden. Met de werkgroep Self Sovereign Identity gaan we in een ecosysteem van financiële instellingen, onderwijsinstellingen en overheid aan de slag met dit onderwerp.
Werkgroep DESF 1
De wereld verandert steeds meer in een platformeconomie. De economie maakt grote veranderingen door, digitalisering maakt enorme sprongen en organisaties die ICT uitbesteden, ervaren uitdagingen in de afstemming van de diensten. Om deze beweging zo goed mogelijk te faciliteren, doet DEI praktijkgericht onderzoek. We faciliteren een integrale reis en ontwikkelen met een werkgroep en een fieldlab samen de best practices en diensten naar succesvolle digitale ecosystemen. In 2022 en 2023 ging de eerste werkgroep van DESF aan de slag. Inmiddels is deze werkgroep afgerond en zijn er meerdere resultaten opgeleverd. Zo hebben we een whitepaper geschreven, is het Handboek Digitaal Ecosysteem Afspraken gemaakt en hebben we een Digital Ecosystems Awareness Scan opgezet.
Landelijke Aanpak Bouwstofwijzer
Het DEI is in samenwerking met Nyenrode Business Universiteit door Rijkswaterstaat gevraagd het programma “Landelijke Aanpak Bouwstof” uit te voeren, waarbij de verschillende publieke en private partijen worden samengebracht, om zo op basis van een business ecosysteem samenwerkingsvorm te gaan onderzoeken wat er juridisch, organisatorisch en procedureel nodig is om het toenemende risico van vertragingen of stilleggen van bouwprojecten in Nederland te voorkomen.
Werkgroep Integrale Gebiedsontwikkeling
Opdrachtgevers in gebiedsontwikkeling staan voor nieuwe opgaven. Denk aan mobiliteit, dat georganiseerd moet worden in combinatie met het ontwikkelen van duurzame energie en oplossingen voor een hogere kwaliteit van leven. Of denk aan het bouwen van woningen, waarbij ook nagedacht moet worden over het verbouwen van voedsel en winning van energie. Maatschappelijke vraagstukken die een integrale aanpak van de fysieke ruimte vergen. Data is daarbij een nieuwe en veelbelovende bouwsteen. Maar de meeste organisaties zijn gewend om alleen data te ontvangen en te verwerken. De noodzaak om de data ook weer aan te bieden in het ecosysteem wordt met het stijgen van de complexiteit steeds groter. Systemen zijn daar niet op ingericht en nieuwe vraagstukken ontstaan over de kwaliteit van de data, met de daarbij behorende verantwoordelijkheid, en het eigendom van de data, met daarbij de waarde van de data. In de projectgroep Integrale Gebiedsontwikkeling gaan we de theorie van ecosystemen toetsen.
Werkgroep Lokaal Cyberweerbaar Ecosysteem
Het delen van zeer gevoelige informatie vraagt om een duidelijk afsprakenstelsel en een selectie van organisaties die deelnemen aan het ecosysteem. Door in de ‘koude periode’, wanneer er nog geen crisis is, het ecosysteem te bouwen kan er bij een uitval van digitale systemen snel geschakeld worden. De reden dat we een lokaal ecosysteem opzetten ligt in de maatschappelijke, economische en politieke afhankelijkheden die er in een stedelijke omgeving zijn. Deze integrale en gebiedsafhankelijke aanpak is uniek waardoor er nog veel onderzocht moet worden zoals op welke criteria bepaald wordt welke organisatie lokaal vitaal is, welk afsprakenstelsel werkt en hoe organisaties die lokaal niet-vitaal zijn toch weerbaarder gemaakt kunnen worden. Met die drie onderwerpen gaat de werkgroep aan de gang. Tevens is er een praktijkomgeving die de gevonden oplossingen zal toetsen en zal dienen als vraagbaak. Deze praktijkomgeving wordt als een living lab opgezet en is in Breda gelokaliseerd.