Bart van der Linden ‘kookt’ een ecosysteem. Foto: Thijs Rooimans
Vertrouwen, wat betekent dat tegenwoordig nog? In een veranderende wereld, met geopolitieke spanningen en steeds sneller ontwikkelende technologieën, staat juist dit begrip onder druk. Dat terwijl vertrouwen in een ecosysteem ontzettend belangrijk is. Tijdens het DEI Lustrumevent op 26 november gingen we er dieper op in.
Tekst: Eveline Meijer
Het Digital Ecosystems Institute bestaat dit jaar vijf jaar. Reden voor een feestje. Op 26 november kwamen we samen in de Vuursche Lodge, waar de dag in het teken stond van ‘Digitaal vertrouwen op drift’. Want vertrouwen, dat is niet zo vanzelfsprekend meer.
Dat illustreert DEI-directeur Bart van der Linden tijdens zijn keynote met een voorbeeld. Zijn Audi had een lekke band, maar het toeval wil dat dit precies voor een Audi-dealer gebeurde. “Binnen twintig minuten stonden we buiten met een andere auto. We waren hier nog nooit binnen geweest en hoefden geen rijbewijs in te leveren.” Op basis van vertrouwen werd de auto meegegeven, terwijl de eigen Audi gerepareerd werd.
“Dat was wel anders bij MyWheels”, gaat Van der Linden verder. Deze deelautodienst doet vele checks op zijn gebruikers om hun identiteit te controleren en zo vertrouwen te creëren. Maar als één controle niet goed is, kan de dienst niet gebruikt worden. “Dus dan krijg je geen auto mee.”
“Dat is vertrouwen”, besluit Van der Linden. “De menselijke maat.”
Ecosysteem koken
Gedurende de dag ging het logischerwijs over veel meer dan alleen vertrouwen. Zo begon het Lustrumcongres met een ademhalingsoefening, geleid door ademtrainer en leiderschapscoach Chris Rauwendaal. Een eerste ademhalingsoefening brengt de zaal tot rust, gevolgd door een tweede oefening die alle aanwezigen in een gefocuste mindset brengt.
Van der Linden kreeg vervolgens een schort om, met hulp van zijn vrouw en DEI-medeoprichter Karin de Kroes. We gaan namelijk koken: we maken een ecosysteem. Ieder ecosysteem bevat zeven ingrediënten:
- Een groep organisaties
- Een fysieke of digitale omgeving
- Een gedeelde doelstelling
- Afspraken (niet te veel, maar je hebt er wel een paar nodig)
- Gedragsverandering
- Flink wat vertrouwen
- Een snufje wetgeving
Een succesvol ecosysteem
We hebben de ingrediënten voor een ecosysteem, maar hoe maak je dat dan succesvol? Vijf experts – Dagmar Lens van NLdigital, Caspar de Jonge van DMI-ecosysteem, Rob Bravenboer van Kyndryl, Techwatcher Kees Verhoeven en Thijs van Steen van ERTMS – delen tijdens een paneldiscussie hun visie.
Foto: Thijs Rooimans
Vertrouwen en transparantie blijken daarbij cruciaal. “Wij hebben geen producten, wij leveren diensten met kennis die bij medewerkers zit”, legt Rob Bravenboer uit over zijn werk bij Kyndryl. “Dat betekent dat je gezamenlijk werkt naar een doel. Transparantie vind ik extreem belangrijk, maar ook vertrouwen. Vertrouwen kun je zomaar kwijtraken, maar het is wel iets wat je dagelijks moet inbrengen.”
Caspar de Jonge herkent dat. Wat hem betreft creëer je vertrouwen door consequent en consistent te zijn. “Op het moment dat je twijfel laat ontstaan of om onverklaarbare redenen niet doet wat wel is afgesproken, dan zie je dat vertrouwen heel hard kelderen.”
De panelleden waren het eens: afspraken maken en je eraan houden is fundamenteel voor een goed werkend ecosysteem. De Jonge benadrukt dat ze bij DMI vooraf een duidelijk afsprakenstelsel presenteerden. “Take it or leave it. Dat voorkomt een enorme hoeveelheid discussies. Want dan krijg je een set maatwerkcontracten, en dat gaan we niet doen. Dan blijft er niets over.”
Zoiets is bij een organisatie als ERTMS, dat een Europees spoorsysteem ontwikkelt, juist lastig. Er zitten namelijk veel verschillen tussen de spoorsystemen van Europese landen. “Het ecosysteem aanpassen aan nieuwe technologie, dat is lastig. Dat kost tijd en doorzettingsvermogen.”
Ook de rol van de overheid kwam ter sprake. Kees Verhoeven, techwatcher en voormalig Tweede Kamerlid, ziet dat politici soms moeite hebben met loslaten. “Ik zie vaak een kloof, waarbij mensen die er verstand van hebben veel dingen zien, maar als dan besloten moet worden, er te weinig tijd wordt genomen en er geen verbinding is.”
Dagmar Lens sloot af met een andere urgente uitdaging: het tekort aan digitaal vaardige mensen. “Wat hebben we nodig en hoe kunnen we dat versnellen?” vraagt ze zich af. Samen met andere organisaties richtte NLdigital het pact Switch to Digital op, dat kijkt naar talent en zij-instromers om mensen te helpen en begeleiden naar de digitale sector.
Driftend de zaal in
Breakouts tijdens het Jaarcongres
Tijdens het Lustrumcongres gingen we met breakouts dieper in op een aantal onderwerpen. Tijdens de breakout met Interstellar werden de laatste ontwikkelingen rondom data- en BIM-gedreven werken gedeeld. Ook deed ProRail haar casus over BIM uit de doeken, in relatie tot de samenwerking met digiGO.
Het Normo organiseerde een breakout over digitale wallets. Henk Marsman van de TU Delft deelde daar informatie over digitale wallets, terwijl Het Normo zijn visie deelde over de ontwikkeling van een eigen digitale wallet.
Kyndryl ging in op de rol van Agentic AI. Jacqueline Schofield vertelde over op welke manier agentic AI werknemers kan ondersteunen en werkprocessen kan versnellen. Daarnaast vertelde ze hoe AI ondersteuning kan bieden binnen digitale ecosystemen.
Tot slot was er een breakout van Source2Innovate en Cophi, die samen relaties in een digitaal ecosysteem inzichtelijk maken. Alleen op die manier kun je een constructief gesprek starten tussen uitbesteders en serviceproviders, en de samenwerking echt verbeteren.
Hoe belangrijk vertrouwen is in een ecosysteem, dat ontdekte Lex Hoefsloot in zijn tijd bij Lightyear, waar hij medeoprichter van is en jarenlang als CEO diende. Geheel in stijl kwam hij in een minikart de zaal in.
Het verhaal van Lightyear begint bij een groep studenten die in een jaar tijd een zonneauto maakt voor een wedstrijd in Australië. “Hoe bouw je vertrouwen in elkaar op als je dit allemaal nog nooit gedaan hebt?”, vat Hoefsloot die uitdaging samen. “De modus operandi die we gevonden hebben: we mochten extreem kritisch op elkaar zijn. Daardoor groeiden mensen ook. Iemand wist binnen een tot twee maanden zoveel over wielophanging, dat diegene expert werd binnen het team en dus ook vertrouwen kreeg.”
Lex Hoefsloot komt met minikart de zaal in. Foto: Thijs Rooimans
Het team studenten won de wedstrijd en besloot een bedrijf te starten. Ze kozen ervoor om zelf een hele auto te maken in plaats van alleen zonnepanelen te leveren. “We merkten dat als je de lat net iets hoger legt dan je zelf comfortabel vindt, je meer talent en investeerders aantrekt”, vertelt Hoefsloot.
De ambitie wordt ook werkelijkheid: er rollen uiteindelijk auto’s van de productielijn af. Maar uiteindelijk komt het bedrijf toch in zwaar weer, met een reorganisatie en doorstart als gevolg. Hoe behoud je dan het vertrouwen? “We hebben weleens de fout gemaakt om in achterkamertjes na te denken wat we gaan doen. Maar we merkten al snel dat als het team voelt dat er geen duidelijke visie is, de motivatie wegzakt. Transparantie heeft daar altijd bij geholpen.”
Inmiddels ontwikkelt Lightyear zonnepanelen als component voor andere fabrikanten. En daarmee is het opnieuw een succesvol bedrijf. “Uiteindelijk geloof ik dat als je een kraakhelder gemeenschappelijk doel stelt en gezamenlijk risico’s aangaat, het onmogelijke mogelijk kan worden”, besluit Hoefsloot. “It’s always impossible until it’s done.”
Een verlengstuk van de macht
De dag wordt afgesloten door Kees Verhoeven. Technologie is iets moois, vindt hij, maar ook iets wat ons gedrag enorm beïnvloedt én over macht gaat. Als voorbeeld noemt hij de inauguratie van de Amerikaanse president Trump eerder dit jaar, waar grote techbazen aanwezig waren. Sindsdien hebben we in Europa last van onzekerheid: wat als de VS besluiten om techdiensten hier uit te zetten? “Het is een bedreiging van een machtig persoon, die veel bedrijven in zijn land heeft waar wij iedere dag van afhankelijk zijn.”
Kees Verhoeven tijdens zijn keynote. Foto: Thijs Rooimans
De positie van tech is de afgelopen jaren flink veranderd, merkt Verhoeven. Toen hij in 2010 in de Tweede Kamer kwam, was technologie nog een ondergeschoven kindje. “Nu is het een geopolitiek verhaal geworden. Landen gebruiken tech om meer macht te krijgen. Het is Risk geworden.”
Zeker China en de VS profiteren daarvan. Wij als Europa zijn vooral van hen afhankelijk. “Daar moeten wij wat mee”, vindt Verhoeven. “We moeten een soort superecosysteem bouwen.” En dat is best mogelijk, concludeert de techwatcher. Hij grijpt terug op de zeven ingrediënten die Van der Linden noemde bij zijn opening.
- Een groep organisaties: Dat zijn de EU-landen.
- Een fysieke of digitale omgeving: Het continent is onze fysieke omgeving.
- Een gedeelde doelstelling: Soevereiniteit. Maar ook relevantie. We moeten immers wel met niet-EU-landen blijven samenwerken, maar dan vanuit een sterke positie.
- Afspraken: Het Europees verdrag en de cultuur die wij met elkaar hebben. Europa heeft een sterke cultuur op het gebied van zaken doen en samenwerken.
- Gedragsverandering: We moeten erin geloven dat we op tech-gebied nog steeds veel in de melk te brokkelen hebben. We hebben goede universiteiten, goede ideeën; we hebben ontzettend veel in huis.
- Flink wat vertrouwen: Daar hebben we een probleem. We hebben met allerlei verschillende soorten politiek te maken, in één Europese samenwerking, waar ook allerlei veto’s worden uitgesproken. Maar dat is altijd het grootste probleem in ecosystemen. En iedere keer dat het erop aankomt, kan Europa heel veel. Covid-19 was daar een voorbeeld van.
- Een snufje wetgeving: Die hebben we wel.
“We hebben het allemaal wel in huis. Maar we moeten het gaan ontsluiten en gaan organiseren”, stelt Verhoeven.
Lessen van vijf jaar DEI
Het ecosysteem is een menselijk construct. Wij bouwen een ecosysteem. Dat betekent dat wij zelf verandering kunnen brengen.
We moeten een digitale permacultuur creëren. We zitten nu in een monocultuur, met een aantal techpartijen die zo groot zijn dat wij allemaal aan het infuus hangen. We hebben van de natuur geleerd dat diversiteit belangrijk is in een ecosysteem. Permacultuur is dus belangrijk. Alleen dan blijft het ecosysteem gezond.
Denk aan compartimentalisatie. Als een ecosysteem hoog verbonden is met andere ecosystemen, is de kans groot dat wanneer er in één ecosysteem wat gebeurt, dat ook de rest treft. Het is beter als de onderlinge verbinding minder sterk is. Zorg dus voor verschillende stevige ecosystemen, die losjes met elkaar verbonden zijn.
Bekijk foto’s en de presentaties
Nieuwsgierig naar alle foto’s van het Jaarevent? Of naar de slides van de verschillende presentaties? Alles is te vinden op onze terugblikpagina.